Καποδίστριας - Κριτική

Η ταινία «Καποδίστριας» του Γιάννη Σμαραγδή δεν είναι μια ταινία που προσπαθεί να αρέσει σε όλους – και ίσως αυτό να είναι και το μεγαλύτερό της πλεονέκτημα. Πρόκειται για ένα έργο ξεκάθαρης πρόθεσης: να αποδώσει φόρο τιμής σε μια εμβληματική μορφή της ελληνικής ιστορίας και να υπενθυμίσει τι σημαίνει ανιδιοτελής προσφορά σε έναν τόπο που συχνά αντιστέκεται σε όσους θέλουν να τον αλλάξουν.

Πολλοί στάθηκαν επικριτικά απέναντι στην ταινία, κάνοντας λόγο για αγιοποίηση του Καποδίστρια, μελοδραματισμό και έλλειψη κινηματογραφικής τόλμης. Αυτές οι παρατηρήσεις δεν είναι αβάσιμες. Η ταινία πράγματι επιλέγει έναν παραδοσιακό, σχεδόν τελετουργικό τόνο, χωρίς ειρωνεία ή αποδόμηση του κεντρικού προσώπου. Όμως εδώ τίθεται ένα ερώτημα:

είναι αυτό αδυναμία ή συνειδητή επιλογή;

Ο «Καποδίστριας» δεν θέλει να είναι ψυχρό ιστορικό ντοκιμαντέρ ούτε σύγχρονη βιογραφία με γκρίζες ζώνες. Θέλει να λειτουργήσει ως ηθικό και ιστορικό σχόλιο. Ο Καποδίστριας παρουσιάζεται ως ένας άνθρωπος βαθιά ηθικός, αυστηρός, απομονωμένος, που συγκρούεται με συμφέροντα, νοοτροπίες και μια κοινωνία ανέτοιμη να δεχτεί θεσμούς. Αυτή η μονοδιάστατη –για κάποιους– απεικόνιση, για άλλους λειτουργεί ως ξεκάθαρη υπενθύμιση αξιών που σήμερα απουσιάζουν.

Σε επίπεδο κινηματογραφικής γλώσσας, η ταινία είναι λιτή, σοβαρή και συχνά βαριά. Δεν κυνηγά τον εντυπωσιασμό, ούτε τη γρήγορη αφήγηση. Αυτό πράγματι δοκιμάζει την υπομονή του θεατή, όμως ταυτόχρονα δημιουργεί μια αίσθηση σεβασμού και βαρύτητας απέναντι στο πρόσωπο που πραγματεύεται. Οι ερμηνείες κινούνται σε αξιοπρεπές επίπεδο, με τον πρωταγωνιστή να αποδίδει πειστικά τη μοναχικότητα και την εσωτερική αυστηρότητα του πρώτου κυβερνήτη της Ελλάδας.

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο, ωστόσο, είναι η αντίδραση του κοινού. Παρά τις διχασμένες κριτικές, η ταινία γεμίζει τις αίθουσες. Συγκινεί, προβληματίζει και ανοίγει ξανά τη συζήτηση γύρω από το αν η Ελλάδα τιμωρεί διαχρονικά όσους προσπαθούν να τη βάλουν σε τάξη. Και αυτό δεν είναι μικρό επίτευγμα.

Τελικά, ο «Καποδίστριας» μπορεί να μην είναι μια άρτια κινηματογραφική εμπειρία με βάση τα σύγχρονα κριτήρια, αλλά είναι ένα έργο με ψυχή, πρόθεση και σαφή ταυτότητα. Δεν κρύβει τι θέλει να πει και δεν απολογείται γι’ αυτό. Φεύγεις από την αίθουσα ίσως όχι ενθουσιασμένος κινηματογραφικά, αλλά σίγουρα σκεπτόμενος.

Και σε μια εποχή όπου οι περισσότερες ταινίες ξεχνιούνται πριν καν τελειώσουν οι τίτλοι τέλους, το να σε κάνει μια ελληνική ταινία να σκέφτεσαι την Ιστορία, τις αξίες και τις χαμένες ευκαιρίες αυτού του τόπου, είναι από μόνο του κάτι βαθιά θετικό.